هوش مصنوعی
تحقیقات درباره هوش مصنوعی

هوش مصنوعی چیست؟ راهنمای جامع آشنایی با A.I + ویدیو

سرفصل‌های مقاله

در پاسخ به سوال هوش مصنوعی چیست می‌توان به صورت ساده گفت:  هوش مصنوعی به صورت کلی یعنی این‌که یک ماشین یا یک سیستم کامپیوتری بتواند نمایان‌گر هوش انسانی باشد. فناوری هوش مصنوعی می‌تواند تکمیل‌کننده کارهایی باشد که توسط انسان انجام می‌شود یا حتی انسان‌ها ممکن است به‌راحتی از انجام آن برنیایند.

ایده وجود هوش مصنوعی، یک موضوع بحث‌برانگیز است، زیرا بسیاری از مردم از این‌که روزی ماشین‌ها جایگزین انسان شوند هراس دارند و درباره تبعات پیشرفت این فناوری نگرانند.

در این مطلب می‌خواهیم توضیح جامعی درباره هوش مصنوعی، فلسفه آن، تاریخچه هوش مصنوعی و نیز کاربردهایش برای شما بدهیم. پس در ادامه با ما همراه باشید تا به شما بگوییم که هوش مصنوعی چیست.

هوش مصنوعی چیست؟

هوش مصنوعی
هوش مصنوعی چیست؟

هوش مصنوعی (به انگلیسی: Artificial intelligence) که معمولا به اختصار AI نامیده می‌شود، این ایده است که یک برنامه کامپیوتری یا ماشین، بتواند هوشی برابر یا بیشتر از یک انسان داشته باشد. اگرچه درک تعریف هوش مصنوعی هوش مصنوعی آسان است، اما بهترین تعریف برای این فناوری هنوز به شدت مورد بحث است. برای برخی همین تعریف کافی است که یک ماشین بتواند کاری را انجام دهد که یک انسان می‌تواند انجام دهد.

با این حال برخی دیگر اصرار دارند که تعریف هوش مصنوعی این است که بتواند منطقی فکر کند. البته این بحث نیز وجود دارد که آیا ساخت ماشینی که قادر به فکر کردن باشد، اساسا ممکن است یا این‌که حتی قدرتمندترین هوش‌های مصنوعی نیز تنها یک نرم‌افزار پیچیده خواهند بود.

هوش مصنوعی به عنوان یک مفهوم برای اولین بار توسط ریاضیدان بریتانیایی «آلن تورینگ» در سال 1950 توضیح داده شد. 6 سال بعد در سلسله‌جلساتی در «نیوهمپشایر»، هوش مصنوعی به عنوان یک مبحث علمی رسمیت پیدا کرد و در دهه‌های بعدی دچار رشد قابل توجهی شد و به لحاظ مفهومی تغییرات زیادی را پشت سر گذاشت.

دانشمندانی که بر روی هوش مصنوعی مطالعه می‌کنند نیز تلاش کرده‌اند تا رویکردهای خود را درباره این فناوری به گونه‌ای افزایش دهند که به طور گسترده توسط دیگران و آیندگان قابل تکرار باشند.

 به دلیل این مسائل، تعیین دقیق هدف هوش مصنوعی یا بهترین رویکرد برای رسیدن به آن، اغلب دشوار است. با این حال در مرکز هر تعریفی به یک نکته محوری اشاره شده: تلاش برای حل مسائل با استفاده از ماشین‌هایی که می‌توانند از فرایندهای فکری منطقی استفاده کنند.

امروزه هوش مصنوعی معمولا به بخش‌های تخصصی نرم‌افزاری در کمپانی‌ها اطلاق می‌شود که قادرند با استفاده از تشخیص الگو و مجموعه داده‌های بسیار بزرگ، برای حل یا کمک به حل مشکلات خاص استفاده شوند. 

 به عنوان مثال، اتومبیل‌های خودران از نقشه‌های جاده، مختصات GPS و داده‌های ورودی‌ دوربین برای تعیین بهترین مسیر از نقطه A تا نقطه B و نحوه رانندگی ایمن در آن مسیر استفاده می‌کنند.

هوش مصنوعی‌های امروزی ممکن است تمام تعریف‌های قبلی این مفهوم را برآورده نکنند، اما اغلب در موضوعات خاصی که برای آن طراحی شده‌اند برتری دارند.

 این هوش‌های مصنوعی‌ قبل از استفاده به “آموزش” قابل توجهی از سوی برنامه‌نویسان و دانشمندان انسانی نیاز و با کامل بودن فاصله زیادی دارند. در آینده این فناوری ممکن است به حدی برسد که هوش ماشینی بتواند از انسان‌ها بهتر عمل کند و فرایندهای فکری آن کاملا غیرقابل تشخیص از انسان باشد.

هوش مصنوعی: یک تعریف دقیق

ارائه چیزی به نام “بهترین تعریف” از هوش مصنوعی دشوار است و شاید پاسخ بسیار دقیقی برای اینکه هوش مصنوعی چیست وجود ندارد. در دایره‌المعارف فلسفه استنفورد، دو فیلسوف به نام‌های «برینجورد» و «گووینداراجولو» درباره تعریفی صحبت می‌کنند که به آن‌چه که هوش مصنوعی برای دستیابی به آن تاسیس شده، نزدیک است.

با این حال بهترین تعریف از هوش مصنوعی یا AI این است: یک رشته مطالعاتی که تلاش می‌کند ماشین‌هایی ایجاد کند که به تنهایی بتوانند به اندازه انسان‌ها یا عقلانی‌تر از انسان‌ها فکر یا عمل کنند.

براساس تعریف «برینگزجورد» و «گووینداراجولو»، هوش مصنوعی حوزه‌ای است که سعی می‌کند ماشین‌هایی تولید کند که یکی از چهار تعریف زیر را برآورده کنند:

  • ماشینی که همانند انسان‌ها فکر می‌کند
  • ماشینی که می‌تواند منطقی فکر کند
  • ماشینی که همانند انسان‌ها رفتار می‌کند
  • ماشینی که می‌تواند منطقی عمل کند

این چهار هدف را می‌توان بیشتر به‌عنوان یک ماتریس درک کرد، که هر کدام «مبتنی بر انسان» یا مبتنی بر «عقلانیت آرمانی» و «مبتنی بر استدلال» یا «مبتنی بر رفتار» هستند. بنابراین، به عنوان مثال، اولین تعریف، یک تعریف مبتنی بر انسان و مبتنی بر استدلال است، در حالی که تعریف چهارم بر عقلانیت آرمانی و رفتار استوار شده.

اگرچه تعریف مفهومی تکنولوژیک مانند هوش مصنوعی با استفاده از یک متن فلسفی، غیرشهودی به نظر می‌رسد، اما دیدگاه برینگزجورد و گووینداراجولو از هوش مصنوعی به عنوان یک حوزه گسترده که تلاش می‌کند به یکی از چهار هدف خاص دست یابد، وضوح بسیار بیشتری نسبت به بسیاری از تعاریف دیگر دارد.

در نتیجه، این چارچوب راهی عالی برای مفهوم‌سازی ایده “موجودات مصنوعی هوشمند” و مسلما بهترین تعریف ممکن است.

هوش مصنوعی چطور کار می‌کند؟

هوش مصنوعی
هوش مصنوعی چطور کار می‌کند؟

هوش مصنوعی از طریق پیوستن قدرت پردازش بالای یک نرم‌افزار کامپیوتری تخصصی با مجموعه‌های فوق‌العاده بزرگی از داده‌ها کار می‌کند. هنگامی که یک هوش مصنوعی در مورد مجموعه داده‌ها برای یک مشکل آموزش دید، می‌تواند الگوهای موجود در داده‌ها را شناسایی و در مورد دستورات و سوالاتی که به آن داده می‌شود، مفروضاتی ایجاد کند.

در اصل آن‌چه که ما امروز آن را “هوش مصنوعی” می‌نامیم، برنامه‌ای است که می‌تواند از تشخیص الگوی فوق انسانی و قدرت پردازش بالا برای تصمیم‌گیری در مورد مشکلات خاص استفاده کند.

سیستم‌های مختلفی وجود دارند که هوش مصنوعی را دسته‌بندی می‌کنند. یکی از بهترین این سیستم‌ها توسط «آرند هینتزه» استاد هوش مصنوعی طراحی شده است. سیستم «هینتزه» انواع هوش مصنوعی را بر اساس میزان آگاهی از محیط اطراف و سایر ویژگی‌ها به چهار نوع تقسیم می‌کند.

  • ماشین‌های واکنشی: هوش مصنوعی‌ای که به سادگی به محرک‌ها پاسخ می‌دهد. به ماشین‌هایی خلاصه می‌شود که می‌توانند اتفاقات را حس کنند به آن‌ها و واکنش نشان دهند.
  • حافظه محدود: به جای هوش مصنوعی واقعی، هوش مصنوعی حافظه محدود را می‌توان ربات‌هایی در نظر گرفت که برای کارهای خاص طراحی شده‌اند. چت‌بات‌ها و ماشین‌های خودران نمونه‌های معمولی چنین دسته‌ای هستند.
  • نظریه ذهن: این نوع از هوش مصنوعی می‌تواند درک کند که چه چیزی غیر از او صاحب ذهن است.
  • هوش‌های مصنوعی خودآگاه: هوشی است که بتواند خود را به عنوان موجودی آگاه تصور کند.

توجه داشته باشید که این‌ها یک سیستم طبقه‌بندی رسمی نیست، بلکه یک روش تفکر در مورد هوش مصنوعی است. برای تعریف جامع‌تر باید به همان چارچوبی که فیلسوف‌های استنفورد ترسیم کرده‌اند مراجعه کرد.

هوش مصنوعی چگونه خلق می‌شود؟

با فناوری امروزی، اولین قدم برای ایجاد یک هوش مصنوعی این است که بفهمید چه مشکلی را می‌خواهید حل کنید. این به این دلیل است که کامپیوترها هنوز به اندازه کافی قدرتمند نیستند که بتوانند یک هوش مصنوعی عمومی ایجاد کنند که قادر به حل هر مشکلی باشد.

پس از این‌که هدف‌تان را مشخص کردید، گام‌های بعدی جمع‌آوری داده‌های مرتبط با مشکل و آموزش هوش مصنوعی با استفاده از الگوریتم موجود برای یادگیری ماشین یا الگوریتمی که خودتان ایجاد کرده‌اید است.

بعد از این‌که هوش مصنوعی بر روی مجموعه‌ای از داده آموزش داده شد، برای پیاده‌سازی آماده است. در این مرحله نهایی شما محیطی را برای هوش مصنوعی می‌سازید تا کار پردازشی خود را انجام دهد. این کار می‌تواند شامل انتخاب یک زبان برنامه‌نویسی خاص، نصب سخت‌افزار یا یافتن فضای سرور برای میزبانی نرم‌افزار تمام‌شده باشد.

هوش مصنوعی از کجا سرچشمه گرفت؟

همان‌طور که گفتیم، آلن تورینگ یکی از اولین کسانی بود که به وضوح درباره فناوری هوش مصنوعی حرف زد. تورینگ در مقاله‌ای در سال 1950 با عنوان “ماشین‌های محاسباتی و هوش” این سوال را مطرح می‌کند که آیا ماشین‌ها می‌توانند فکر کنند و چگونه تفکر آن‌ها می‌تواند مورد آزمایش قرار گیرد؟ این مقاله همچنین آن‌چه را که اکنون «آزمون تورینگ» نامیده می‌شود، معرفی کرد، روشی برای تعیین این‌که آیا یک ماشین می‌تواند هوشمند در نظر گرفته شود.

نیم دهه بعد، هوش مصنوعی به عنوان یک رشته مطالعاتی مدرن در کنفرانسی در دارتموث، نیوهمپشایر در سال 1956 به نام پروژه تحقیقاتی تابستانی دارتموث در زمینه هوش مصنوعی شکل گرفت.

در این کنفرانس که تقریبا هشت هفته به طول انجامید، نزدیک به پنجاه دانشمند – از جمله سازمان‌دهندگان آن «ماروین مینسکی»، «ناتانیل روچستر» و «کلود شانون» – در مورد چگونگی ایجاد ماشین‌هایی که می‌توانند برای خودشان فکر و عمل کنند، بحث کردند.

البته چندین دهه طول کشید تا ماشینی ساخته شود که در تمام تعاریف موجود از هوش مصنوعی بگنجد. با این وجود بحث‌های گسترده‌ای که در این کنفرانس طولانی برگزار شد، به طرزی باورنکردنی در ایجاد مفاهیم و ایده‌های اصلی در زمینه هوش مصنوعی و گسترش آن تاثیرگذار بود.

چرا هوش مصنوعی مهم است؟

هوش مصنوعی
چرا هوش مصنوعی مهم است؟

همان‌طور که در شش ماه اخیر و بعد از ظهور موفقیت‌آمیز ChatGPT دیده‌ایم، یک هوش مصنوعی موفق مزایای زیادی دارد. برنامه‌های هوش مصنوعی می‌توانند در هنگام توجه به جزئیات کوچک یا تشخیص الگوها نسبت به انسان بسیار موثرتر باشند. همین ویژگی باعث می‌شود تا هوش مصنوعی برای انواع خاصی از کاربردهای فناوری، ایده‌آل تلقی شود. هوش مصنوعی همچنین می‌تواند به سهولت بسیاری از وظایفی که برای انسان دلهره‌آور است، کمک کند، مانند حل معادلات ریاضی پیچیده‌تر یا انجام کارهای تکراری با دقت بی‌خطر.

این یکی از دلایلی است که شرکت‌ها هوش مصنوعی را بسیار قانع‌کننده می‌دانند. آن‌ها بر این باورند که استفاده از هوش مصنوعی در فرایندهای‌شان، زمان کارمندان انسانی را آزاد می‌کند تا انسان‌ها بروند سراغ انجام کارهای تخصصی‌تر.

ضمن این‌که هوش مصنوعی مهم است، زیرا قدرتی را فراهم می‌کند که باعث می‌شود انسان زندگی بهتر و آسوده‌تری داشته باشد.

روش‌های متعددی وجود دارد که می‌توان از هوش مصنوعی برای بهبود زندگی انسان‌ها استفاده کرد، به‌ویژه برای کارهای تکراری یا کارهایی که به شدت به تشخیص الگو متکی هستند. در اینجا فقط چند مورد از موارد پرکاربرد آن آورده شده است:

  • ارائه توصیه‌ها و پیشنهادهایی در مورد تجارت الکترونیک و وب‌سایت‌های پخش (استریم) فیلم و سریال
  • سیستم ترجمه خودکار
  • نرم‌افزارهای تشخیص چهره
  • تجزیه‌و‌تحلیل تصاویر ماهواره‌ای جهت پشتیبانی از تحقیقات
  • کمک به تکنسین‌های حوزه بهداشت و سلامت از طریق انجام خودکار کارهای روتین

اساسا کاربردهای هوش مصنوعی بی‌نهایت است و تنها تخیل انسان است که باعث محدودیت آن می‌شود.

کاربردهای هوش مصنوعی در دنیای واقعی

صرف‌نظر از این‌که فکر کنید هوش مصنوعی در حال حاضر در میان ما قرار دارد یا چیزی است که فقط آینده ما را تحت‌تاثیر قرار خواهد داد، هم‌اکنون بسیاری از شرکت‌ها و سازمان‌ها در سراسر جهان از فناوری‌های مشابه هوش مصنوعی استقبال کرده‌اند. این یعنی هوش مصنوعی در بسیاری از ابعاد زندگی انسانی جاری شده و ما ممکن است نسبت به کاربردهای آن بی‌اطلاع باشیم.

  • تصویربرداری هوش مصنوعی در مراقبت‌های بهداشتی

در یک محیط مراقبت‌های بهداشتی، نرم‌افزار مبتنی بر هوش مصنوعی به طور معمول برای کمک به پزشکان و تکنسین‌ها هنگام بررسی اسکن‌های رادیولوژی برای ناهنجاری‌هایی مانند تومورها یا رشد سرطانی استفاده می‌شود.

از هوش مصنوعی همچنین در اسکنرهای MRI استفاده می‌شود، زیرا می‌تواند به سرعت اسکن‌های MRI را به تصاویری با کیفیت بالا تبدیل کند. تشخیص تصاویر با کیفیت بالا برای پزشکان بسیار آسان‌تر است، زیرا درک بسیار واضح‌تری از آ‌نچه در بدن می‌گذرد ارائه می‌دهند.

  • ماشین‌های خودران

یکی از رایج‌ترین نمونه‌های هوش مصنوعی در دنیای واقعی، خودروهای خودران هستند. این وسایل نقلیه از دوربین‌ها برای شناسایی موانع و از GPS برای تعیین مسیر برای رسیدن به مقصد استفاده می‌کنند. با ترکیب نرم‌افزارهای هوشمند مصنوعی و سخت‌افزارهای تخصصی، خودروها می‌توانند با خیال راحت و بدون دخالت انسان رانندگی کنند. در واقع، برخی از مطالعات نشان می‌دهند که خودروهای خودران حتی از خودروهای معمولی که توسط انسان رانندگی می‌شوند، ایمن‌تر هستند.

  • تشخیص چهره

یکی از بحث‌برانگیزترین کاربردهای هوش مصنوعی، کاربرد آن در  اداره پلیس یا نهادهای امنیتی است که در آن از برنامه‌های پیچیده برای بررسی عکس‌های صورت افراد و مرتبط کردن آن‌ها با عکس‌های دیگر استفاده می‌شود.

جنبه هوش مصنوعی این نرم‌افزار، از تشخیص الگوی قدرتمند برای تطبیق سریع چهره‌ها با استفاده از شکل و فاصله بین ویژگی‌ها اعضای صورت استفاده می‌کند، به گونه‌ای که انسان بدون کمک نرم‌افزار قادر به انجام آن نیست.

سوالات متداول درباره هوش مصنوعی

چگونه از هوش مصنوعی استفاده کنیم؟
شما همچنین می‌توانید به راحتی و از طریق زبان فارسی با ChatGPT و سایر سرویس‌های هوش مصنوعی صحبت کنید. تنها کافی است اپلیکیشن زی‌گپ را دانلود و به راحتی از آن استفاده کنید. همچنین شما می‌توانید نظرات خود را با ما و سایر کاربران در شبکه‌های اجتماعی ما در اینستاگرام و تلگرام به اشتراک بگذرید.
تفاوت بین هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی چیست؟
یادگیری ماشینی یکی از کاربردهای خاص هوش مصنوعی است. می توان آن را راهی برای “آموزش” نرم‌افزار در نظر گرفت تا با استفاده از تشخیص الگو و حجم عظیمی از داده‌ها، به تنهایی یاد بگیرد.
اساساً در یادگیری ماشینی، یک دانشمند یک برنامه نرم‌افزاری با مقدار زیادی داده در مورد یک موضوع خاص ارائه می‌دهد. این داده‌ها می‌توانند به شکل تصویر، متن یا حتی فیلم باشند. سپس نرم‌افزار تمام داده‌ها را بررسی و سعی می‌کند الگوهای موجود در آن‌ها را تشخیص دهد. پس از دوره ارزیابی، شبکه عصبی تلاش خواهد کرد تا الگوهای مشابه خود را بر اساس الگوهایی که مشاهده کرده است ایجاد کند.
هوش مصنوعی چگونه کار می‌کند؟
هوش مصنوعی از طریق غربال کردن مقادیر زیادی داده و شناسایی الگوها کار می‌کند. دانشمندان و برنامه‌نویسان برنامه‌هایی تخصصی می‌نویسند که برای ارزیابی مجموعه‌ای خاص از داده‌ها استفاده می‌شود و از الگوهای موجود در آن‌جا برای تولید پاسخ بر اساس درخواست‌ها استفاده می‌کنند. اگرچه تشخیص الگو چندان چشم‌گیر به نظر نمی‌رسد، اما پدیده‌ای است در هسته اصلی نحوه عملکرد هوش انسان نیز قرار دارد.
هوش مصنوعی در آینده چگونه تغییر خواهد کرد؟
با قوی‌تر شدن کامپیوترها، هوش مصنوعی نیز به طور طبیعی قدرتمندتر می‌شود. قدرت پردازش اضافی که توسط کامپیوترهای سریع‌تر در دسترس قرار می‌گیرد، در ارتباط با الگوریتم‌ها و برنامه‌های پیشرفته‌تر کار می‌کند تا هوش مصنوعی بیشتر و بیشتر شبیه انسان شود.
البته نمی‌توان گفت چه زمانی این اتفاق رخ خواهد داد. یکی از آینده‌پژوهان بانفوذ به نام “ری کورزویل” معتقد است که بر اساس مطالعه او در مورد افزایش تصاعدی در فناوری، ممکن است در اوایل سال ۲۰۲۹ شاهد یک هوش مصنوعی واقعی و کامل باشیم!
هوش مصنوعی به زبان ساده یعنی چه؟
هوش مصنوعی به زبان ساده یک برنامه کامپیوتری تصمیم‌گیری است که آن‌قدر پیچیده است که نمی‌توانید تفاوت بین آن و یک انسان را تشخیص دهید. اگرچه هوش مصنوعی واقعی هنوز وجود ندارد، اما دانشمندان توانسته‌اند برنامه‌هایی بسازند که در زمینه‌های خاص، مانند بازی شطرنج، مکالمه و چت با انسان نظیر ChatGPT یا یافتن تومور در تصاویر اشعه ایکس، بسیار نزدیک به هوش انسان باشند.
بهترین مثال برای هوش مصنوعی چیست؟
نمونه کلاسیک هوش مصنوعی Deep Blue، یک هوش مصنوعی است که توسط IBM ساخته شده است. این برنامه کامپیوتری فوق‌العاده پیچیده اولین برنامه‌ای بود که قهرمان فعلی شطرنج جهان را با موفقیت شکست داد. اگرچه “دیپ بلو” قادر نبود به تنهایی فکر کند یا در هر کاری که برایش تعریف شده بود موفق شود، اما می‌توانست در حین بازی شطرنج مانند یک انسان عمل و استدلال کند و با تعریف اولیه هوش مصنوعی برای آن کار خاص مطابقت داشته باشد. جالب‌تر این است که Deep Blue در سال 1997 ایجاد شد، دهه‌ها قبل از توسعه فناوری شبکه و محاسبات به وضعیت امروزی.
آیا یک هوش مصنوعی واقعی قادر است تمام انسان‌ها را نابود کند؟
برخی از جمله «استیفن هاوکینگ» نگران بودند که هوش مصنوعی واقعی، به معنای پایان بشریت باشد. اگرچه چنین فاجعه‌ای از نظر فنی امکان‌پذیر است، اما بسیار بعید است. هر هوش مصنوعی ایجاد شده توسط انسان‌ها احتمالا توسط دولت‌های جهانی شدیدا کنترل خواهد شد و بعید به نظر می‌رسد که دانشمندان موجوداتی ایجاد کنند که کمر به قتل خود آن‌ها ببندند! لااقل فعلا هیچ دلیلی وجود ندارد که فرض کنیم هوش مصنوعی با بشریت دشمنی خواهد کرد.
مهران
مهران